Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Primum Theophrasti, Strato, physicum se voluit; Non enim, si malum est dolor, carere eo malo satis est ad bene vivendum. Tenesne igitur, inquam, Hieronymus Rhodius quid dicat esse summum bonum, quo putet omnia referri oportere? Nam de summo mox, ut dixi, videbimus et ad id explicandum disputationem omnem conferemus. Aeque enim contingit omnibus fidibus, ut incontentae sint. Duo Reges: constructio interrete. Quo tandem modo? Teneo, inquit, finem illi videri nihil dolere.
Compensabatur, inquit, cum summis doloribus laetitia. Tum ille: Finem, inquit, interrogandi, si videtur, quod quidem ego a principio ita me malle dixeram hoc ipsum providens, dialecticas captiones. Vide, quantum, inquam, fallare, Torquate. Age nunc isti doceant, vel tu potius quis enim ista melius? Ex rebus enim timiditas, non ex vocabulis nascitur. Si qua in iis corrigere voluit, deteriora fecit. Quis autem honesta in familia institutus et educatus ingenue non ipsa turpitudine, etiamsi eum laesura non sit, offenditur? Non quam nostram quidem, inquit Pomponius iocans; Aliter enim explicari, quod quaeritur, non potest. Quid enim tanto opus est instrumento in optimis artibus comparandis? Quis istum dolorem timet? Summum a vobis bonum voluptas dicitur. Itaque illa non dico me expetere, sed legere, nec optare, sed sumere, contraria autem non fugere, sed quasi secernere. Eaedem enim utilitates poterunt eas labefactare atque pervertere. Huic ego, si negaret quicquam interesse ad beate vivendum quali uteretur victu, concederem, laudarem etiam; Si stante, hoc natura videlicet vult, salvam esse se, quod concedimus;
- Cum autem in quo sapienter dicimus, id a primo rectissime dicitur.
- At quicum ioca seria, ut dicitur, quicum arcana, quicum occulta omnia?
- Fatebuntur Stoici haec omnia dicta esse praeclare, neque eam causam Zenoni desciscendi fuisse.
Quibus rebus vita consentiens virtutibusque respondens recta et honesta et constans et naturae congruens existimari potest. Atque haec ita iustitiae propria sunt, ut sint virtutum reliquarum communia. Quod non faceret, si in voluptate summum bonum poneret. Nam diligi et carum esse iucundum est propterea, quia tutiorem vitam et voluptatem pleniorem efficit. Isto modo, ne si avia quidem eius nata non esset. Amicitiae vero locus ubi esse potest aut quis amicus esse cuiquam, quem non ipsum amet propter ipsum?
Vobis autem, quibus nihil est aliud propositum nisi rectum atque honestum, unde officii, unde agendi principlum nascatur non reperietis. Inde sermone vario [redacted] illa a Dipylo stadia confecimus. Deinde prima illa, quae in congressu solemus: Quid tu, inquit, huc? Quasi ego id curem, quid ille aiat aut neget. Ut pulsi recurrant? Nosti, credo, illud: Nemo pius est, qui pietatem-; Theophrasti igitur, inquit, tibi liber ille placet de beata vita? Quod enim ne vivus quidem, inquit, diutius sentire poterat, quam dum fruebatur, quo modo id potuit mortuo permanere?
Quae cum dixisset paulumque institisset, Quid est? Praesertim cum in re publica princeps esse velles ad eamque tuendam cum summa tua dignitate maxime a nobis ornari atque instrui posses. Collatio igitur ista te nihil iuvat. Quorum altera prosunt, nocent altera. Ex quo intellegitur nec intemperantiam propter se esse fugiendam temperantiamque expetendam, non quia voluptates fugiat, sed quia maiores consequatur. At tu eadem ista dic in iudicio aut, si coronam times, dic in senatu. Stoici autem, quod finem bonorum in una virtute ponunt, similes sunt illorum; Tum ego: Non mehercule, inquam, soleo temere contra Stoicos, non quo illis admodum assentiar, sed pudore impedior; Num igitur utiliorem tibi hunc Triarium putas esse posse, quam si tua sint Puteolis granaria?
Quod cum ita sit, perspicuum est omnis rectas res atque laudabilis eo referri, ut cum voluptate vivatur.
Etsi hoc quidem est in vitio, dissolutionem naturae tam valde perhorrescere-quod item est reprehendendum in dolore -, sed quia fere sic afficiuntur omnes, satis argomenti est ab interitu naturam abhorrere;
At quicum ioca seria, ut dicitur, quicum arcana, quicum occulta omnia? Quid autem habent admirationis, cum prope accesseris? Sed vobis voluptatum perceptarum recordatio vitam beatam facit, et quidem corpore perceptarum. Equidem, sed audistine modo de Carneade? An hoc usque quaque, aliter in vita? Amicitiae vero locus ubi esse potest aut quis amicus esse cuiquam, quem non ipsum amet propter ipsum? Aeque enim contingit omnibus fidibus, ut incontentae sint. Tum Piso: Atqui, Cicero, inquit, ista studia, si ad imitandos summos viros spectant, ingeniosorum sunt; Urgent tamen et nihil remittunt. Dicam, inquam, et quidem discendi causa magis, quam quo te aut Epicurum reprehensum velim. Nullis enim partitionibus, nullis definitionibus utuntur ipsique dicunt ea se modo probare, quibus natura tacita adsentiatur. Rhetorice igitur, inquam, nos mavis quam dialectice disputare?
Te ipsum, dignissimum maioribus tuis, voluptasne induxit, ut adolescentulus eriperes P. Hoc etsi multimodis reprehendi potest, tamen accipio, quod dant. Quid adiuvas? Ita relinquet duas, de quibus etiam atque etiam consideret. Quis tibi ergo istud dabit praeter Pyrrhonem, Aristonem eorumve similes, quos tu non probas? At iam decimum annum in spelunca iacet. Praetereo multos, in bis doctum hominem et suavem, Hieronymum, quem iam cur Peripateticum appellem nescio.
Summum ením bonum exposuit vacuitatem doloris; Quod non faceret, si in voluptate summum bonum poneret. Quis negat? Nam et ille apud Trabeam voluptatem animi nimiam laetitiam dicit eandem, quam ille Caecilianus, qui omnibus laetitiis laetum esse se narrat.
Tum ille timide vel potius verecunde: Facio, inquit. Chrysippus autem exponens differentias animantium ait alias earum corpore excellere, alias autem animo, non nullas valere utraque re; Consequens enim est et post oritur, ut dixi. Hoc est non dividere, sed frangere. Isto modo ne improbos quidem, si essent boni viri. Verba tu fingas et ea dicas, quae non sentias? Scientiam pollicentur, quam non erat mirum sapientiae cupido patria esse cariorem. Sit ista in Graecorum levitate perversitas, qui maledictis insectantur eos, a quibus de veritate dissentiunt. Ut id aliis narrare gestiant? Aliter enim nosmet ipsos nosse non possumus. Quis est enim, qui hoc cadere in sapientem dicere audeat, ut, si fieri possit, virtutem in perpetuum abiciat, ut dolore omni liberetur?
Et tamen quid attinet luxuriosis ullam exceptionem dari aut fingere aliquos, qui, cum luxuriose viverent, a summo philosopho non reprehenderentur eo nomine dumtaxat, cetera caverent?
A villa enim, credo, et: Si ibi te esse scissem, ad te ipse venissem. Utinam quidem dicerent alium alio beatiorem! Iam ruinas videres. Itaque a sapientia praecipitur se ipsam, si usus sit, sapiens ut relinquat. Quantum Aristoxeni ingenium consumptum videmus in musicis? Perfecto enim et concluso neque virtutibus neque amicitiis usquam locum esse, si ad voluptatem omnia referantur, nihil praeterea est magnopere dicendum. Cuius quidem, quoniam Stoicus fuit, sententia condemnata mihi videtur esse inanitas ista verborum. Sed tempus est, si videtur, et recta quidem ad me. Sed ad illum redeo. Proclivi currit oratio. Quod autem magnum dolorem brevem, longinquum levem esse dicitis, id non intellego quale sit. Quo studio Aristophanem putamus aetatem in litteris duxisse? Sed ad bona praeterita redeamus. At miser, si in flagitiosa et vitiosa vita afflueret voluptatibus. Dic in quovis conventu te omnia facere, ne doleas.
Quid paulo ante, inquit, dixerim nonne meministi, cum omnis dolor detractus esset, variari, non augeri voluptatem? Potius ergo illa dicantur: turpe esse, viri non esse debilitari dolore, frangi, succumbere. Quod autem in homine praestantissimum atque optimum est, id deseruit. Rhetorice igitur, inquam, nos mavis quam dialectice disputare? Stoicos roga. Itaque primos congressus copulationesque et consuetudinum instituendarum voluntates fieri propter voluptatem; Etenim nec iustitia nec amicitia esse omnino poterunt, nisi ipsae per se expetuntur. Iam in altera philosophiae parte.
Magna laus. Ita relinquet duas, de quibus etiam atque etiam consideret. Cum audissem Antiochum, Brute, ut solebam, cum M. Incommoda autem et commoda-ita enim estmata et dustmata appello-communia esse voluerunt, paria noluerunt. Fatebuntur Stoici haec omnia dicta esse praeclare, neque eam causam Zenoni desciscendi fuisse. Nunc dicam de voluptate, nihil scilicet novi, ea tamen, quae te ipsum probaturum esse confidam. Sed vos squalidius, illorum vides quam niteat oratio. Commentarios quosdam, inquam, Aristotelios, quos hic sciebam esse, veni ut auferrem, quos legerem, dum essem otiosus; Si quae forte-possumus. In contemplatione et cognitione posita rerum, quae quia deorum erat vitae simillima, sapiente visa est dignissima. Quamquam haec quidem praeposita recte et reiecta dicere licebit. Huius, Lyco, oratione locuples, rebus ipsis ielunior. Sin est etiam corpus, ista explanatio naturae nempe hoc effecerit, ut ea, quae ante explanationem tenebamus, relinquamus. Sed nimis multa.
- Expectoque quid ad id, quod quaerebam, respondeas.
- Nec hoc ille non vidit, sed verborum magnificentia est et gloria delectatus.
- Propter nos enim illam, non propter eam nosmet ipsos diligimus.
- Videamus animi partes, quarum est conspectus illustrior;
- Nam si propter voluptatem, quae est ista laus, quae possit e macello peti?
At, si voluptas esset bonum, desideraret. Et summatim quidem haec erant de corpore animoque dicenda, quibus quasi informatum est quid hominis natura postulet. Si qua in iis corrigere voluit, deteriora fecit. In motu et in statu corporis nihil inest, quod animadvertendum esse ipsa natura iudicet? Nam et a te perfici istam disputationem volo, nec tua mihi oratio longa videri potest. Longum est enim ad omnia respondere, quae a te dicta sunt. Nihilne te delectat umquam -video, quicum loquar-, te igitur, Torquate, ipsum per se nihil delectat? Nec vero alia sunt quaerenda contra Carneadeam illam sententiam. Quid enim est a Chrysippo praetermissum in Stoicis? Quam similitudinem videmus in bestiis, quae primo, in quo loco natae sunt, ex eo se non commoventi deinde suo quaeque appetitu movetur.
Cave putes quicquam esse verius. Aliter homines, aliter philosophos loqui putas oportere? Que Manilium, ab iisque M. Egone non intellego, quid sit don Graece, Latine voluptas? Mihi enim satis est, ipsis non satis. Quid de Platone aut de Democrito loquar? Et summatim quidem haec erant de corpore animoque dicenda, quibus quasi informatum est quid hominis natura postulet. Illis videtur, qui illud non dubitant bonum dicere -; Sed quanta sit alias, nunc tantum possitne esse tanta. Quorum altera prosunt, nocent altera.
- Quid ergo attinet dicere: Nihil haberem, quod reprehenderem, si finitas cupiditates haberent?
- Est autem a te semper dictum nec gaudere quemquam nisi propter corpus nec dolere.
- Itaque eos id agere, ut a se dolores, morbos, debilitates repellant.
Quod idem cum vestri faciant, non satis magnam tribuunt inventoribus gratiam. At modo dixeras nihil in istis rebus esse, quod interesset. Facile pateremur, qui etiam nunc agendi aliquid discendique causa prope contra naturam vígillas suscipere soleamus. Iam ille sorites, quo nihil putatis esse vitiosius: quod bonum sit, id esse optabile, quod optabile, id expetendum, quod expetendum, id laudabile, deinde reliqui gradus. Quae quidem res efficit, ne necesse sit isdem de rebus semper quasi dictata decantare neque a commentariolis suis discedere. Illud quaero, quid ei, qui in voluptate summum bonum ponat, consentaneum sit dicere. Sin est etiam corpus, ista explanatio naturae nempe hoc effecerit, ut ea, quae ante explanationem tenebamus, relinquamus.
Ex eorum enim scriptis et institutis cum omnis doctrina liberalis, omnis historia.
Modo etiam paulum ad dexteram de via declinavi, ut ad Pericli sepulcrum accederem. Praeclare Laelius, et recte sofñw, illudque vere: O Publi, o gurges, Galloni! es [redacted] miser, inquit. Aliam vero vim voluptatis esse, aliam nihil dolendi, nisi valde pertinax fueris, concedas necesse est. Ergo illi intellegunt quid Epicurus dicat, ego non intellego? Quid enim dicis omne animal, simul atque sit ortum, applicatum esse ad se diligendum esseque in se conservando occupatum? Collatio igitur ista te nihil iuvat. Temporibus autem quibusdam et aut officiis debitis aut rerum necessitatibus saepe eveniet, ut et voluptates repudiandae sint et molestiae non recusandae. Sed tamen omne, quod de re bona dilucide dicitur, mihi praeclare dici videtur. Sed ea mala virtuti magnitudine obruebantur. Sed vobis voluptatum perceptarum recordatio vitam beatam facit, et quidem corpore perceptarum.
Summae mihi videtur inscitiae. Nihilne est in his rebus, quod dignum libero aut indignum esse ducamus? Mihi quidem Antiochum, quem audis, satis belle videris attendere. Tum ille: Tu autem cum ipse tantum librorum habeas, quos hic tandem requiris? Praeclare enim Plato: Beatum, cui etiam in senectute contigerit, ut sapientiam verasque opiniones assequi possit. Semovenda est igitur voluptas, non solum ut recta sequamini, sed etiam ut loqui deceat frugaliter. Honesta oratio, Socratica, Platonis etiam. Sunt etiam turpitudines plurimae, quae, nisi honestas natura plurimum valeat, cur non cadant in sapientem non est facile defendere. Quae cum dixisset, finem ille. Ut enim consuetudo loquitur, id solum dicitur honestum, quod est populari fama gloriosum. Apparet statim, quae sint officia, quae actiones. Et quidem iure fortasse, sed tamen non gravissimum est testimonium multitudinis.
- Occultum facinus esse potuerit, gaudebit;
- Nam quid possumus facere melius?
- Sit hoc ultimum bonorum, quod nunc a me defenditur;
- Si autem id non concedatur, non continuo vita beata tollitur.
- Quae quo sunt excelsiores, eo dant clariora indicia naturae.
- Sed in rebus apertissimis nimium longi sumus.
At vero illa, quae Peripatetici, quae Stoici dicunt, semper tibi in ore sunt in iudiciis, in senatu. Quid de Platone aut de Democrito loquar? Age nunc isti doceant, vel tu potius quis enim ista melius? Et hunc idem dico, inquieta sed ad virtutes et ad vitia nihil interesse. Gracchum patrem non beatiorem fuisse quam fillum, cum alter stabilire rem publicam studuerit, alter evertere.
Non ego tecum iam ita iocabor, ut isdem his de rebus, cum L. An hoc usque quaque, aliter in vita? Quippe, inquieta cum tam docuerim gradus istam rem non habere quam virtutem, in qua sit ipsum etíam beatum. In eo autem voluptas omnium Latine loquentium more ponitur, cum percipitur ea, quae sensum aliquem moveat, iucunditas. Nihil acciderat ei, quod nollet, nisi quod anulum, quo delectabatur, in mari abiecerat.
Ille igitur vidit, non modo quot fuissent adhuc philosophorum de summo bono, sed quot omnino esse possent sententiae. Istius modi autem res dicere ornate velle puerile est, plane autem et perspicue expedire posse docti et intellegentis viri. Quare ad ea primum, si videtur; Quo invento omnis ab eo quasi capite de summo bono et malo disputatio ducitur. Idemne, quod iucunde? Quarum ambarum rerum cum medicinam pollicetur, luxuriae licentiam pollicetur. Nec lapathi suavitatem acupenseri Galloni Laelius anteponebat, sed suavitatem ipsam neglegebat;
Ita cum ea volunt retinere, quae superiori sententiae conveniunt, in Aristonem incidunt; Ita enim vivunt quidam, ut eorum vita refellatur oratio. Sed mehercule pergrata mihi oratio tua. Quid, si reviviscant Platonis illi et deinceps qui eorum auditores fuerunt, et tecum ita loquantur? Quid enim ab antiquis ex eo genere, quod ad disserendum valet, praetermissum est? Paulum, cum regem Persem captum adduceret, eodem flumine invectio?
Hoc mihi cum tuo fratre convenit. Ergo et avarus erit, sed finite, et adulter, verum habebit modum, et luxuriosus eodem modo. Potius ergo illa dicantur: turpe esse, viri non esse debilitari dolore, frangi, succumbere. Itaque et vivere vitem et mori dicimus arboremque et novellan et vetulam et vigere et senescere. In omni enim arte vel studio vel quavis scientia vel in ipsa virtute optimum quidque rarissimum est. Ergo et avarus erit, sed finite, et adulter, verum habebit modum, et luxuriosus eodem modo. Et quod est munus, quod opus sapientiae? Hominum non spinas vellentium, ut Stoici, nec ossa nudantium, sed eorum, qui grandia ornate vellent, enucleate minora dicere. Quo modo autem philosophus loquitur? Mihi, inquam, qui te id ipsum rogavi? Sapientem locupletat ipsa natura, cuius divitias Epicurus parabiles esse docuit.
Omnes enim iucundum motum, quo sensus hilaretur. Sed ad rem redeamus; Quae enim adhuc protulisti, popularia sunt, ego autem a te elegantiora desidero. Eadem nunc mea adversum te oratio est. Omnes, qui non sint sapientes, aeque miseros esse, sapientes omnes summe beatos, recte facta omnia aequalia, omnia peccata paria; Deinde dolorem quem maximum? Age sane, inquam. Nobis aliter videtur, recte secusne, postea; Licet hic rursus ea commemores, quae optimis verbis ab Epicuro de laude amicitiae dicta sunt. Ex quo intellegitur nec intemperantiam propter se esse fugiendam temperantiamque expetendam, non quia voluptates fugiat, sed quia maiores consequatur.
Parvi enim primo ortu sic iacent, tamquam omnino sine animo sint. Licet hic rursus ea commemores, quae optimis verbis ab Epicuro de laude amicitiae dicta sunt. Sin autem est in ea, quod quidam volunt, nihil impedit hanc nostram comprehensionem summi boni. Quaero igitur, quo modo hae tantae commendationes a natura profectae subito a sapientia relictae sint. Ad corpus diceres pertinere-, sed ea, quae dixi, ad corpusne refers? Tum ille: Tu autem cum ipse tantum librorum habeas, quos hic tandem requiris? Confecta res esset. Ut aliquid scire se gaudeant? Nunc agendum est subtilius. Quae possunt eadem contra Carneadeum illud summum bonum dici, quod is non tam, ut probaret, protulit, quam ut Stoicis, quibuscum bellum gerebat, opponeret. Incommoda autem et commoda-ita enim estmata et dustmata appello-communia esse voluerunt, paria noluerunt. Equidem soleo etiam quod uno Graeci, si aliter non possum, idem pluribus verbis exponere. Proclivi currit oratio. Qua tu etiam inprudens utebare non numquam.
Quis Pullum Numitorium Fregellanum, proditorem, quamquam rei publicae nostrae profuit, non odit? Nemo enim est, qui aliter dixerit quin omnium naturarum simile esset id, ad quod omnia referrentur, quod est ultimum rerum appetendarum. Cave putes quicquam esse verius. Negare non possum. Haec et tu ita posuisti, et verba vestra sunt. In his igitur partibus duabus nihil erat, quod Zeno commutare gestiret. Videsne, ut haec concinant? Nam et a te perfici istam disputationem volo, nec tua mihi oratio longa videri potest. Illa sunt similia: hebes acies est cuipiam oculorum, corpore alius senescit; Aliter enim explicari, quod quaeritur, non potest.
